استودان ری
از دانشنامهٔ آزاد طبيعت ايران
استودان ري به صورت استوانهاي مدور و بلند به ارتفاع حدود 6 متر احداث شده و داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ و ساروج و متعلق به هزاره اول پيش از ميلاد است.
به ارتفاعات بلند کوه هاي طبرک شهر ري در مجاورت برج خاموشان که نگاه کني بناي عظيمي را مي بيني که استودان ري است . گورستاني تاريخي در دوران زرتشت كه باقيمانده استخوانهاي پوسيده مردگان را در آن قرار ميدادند.
چرا كه پيروان زرتشت اجساد مردگان خود را تقديم پرندگان گوشتخوار مي کردند و سپس استخوانهاي اجساد را در منسوخي ميپيچيدند و در اتاقهايي كه در داخل استودان تعبيه شده بود جاي ميدادند.
استودان ري نيز به صورت استوانهاي مدور و بلند به ارتفاع حدود 6 متر احداث شده و داراي ساختاري متشكل از لاشه سنگ و ساروج بوده متعلق به هزاره اول پيش از ميلاد است.
اين استودان همچنان پابر جا مانده است و هنوز هم مي توان پوسيدن شدن اين استخوان ها را به مرور زمان در حفره اين استودان حس کرد.
اين استودان در حدود سالهاي 59 _ 58 مرمت و ساماندهي شده است و در مجاورت برج خاموشان بر فراز كوههاي طبرك همچنان پايدار باقي مانده است. اگرچه اين بنا در فهرست آثار ملي ثبت شده است با اين وجود اقدامات و فعاليتهاي استخراج كارخانه سيمان تهران همچنان كالبد اين بناي ديرين را به تخريب تهديد ميكند و تا زماني كه حريم و عرصه آن تعيين نشده و برنامه حفاظتي براي اين بنا تهيه نشود در معرض خطر نابودي است.
در كتاب «ري باستان» از حسين كريمان آورده شده: «به روزگار فخرالدوله كه صاحب عماد وزير او بود گبري بود توانگر كه او را بزر جوميد گفتندي و بر كوه طبرك ستوداني كرد از جهة خويش و امروز برجالبيست و اكنون آن را «ديده «سپاه سالاران» خواننده و بر بالاي گنبد فخرالدوله نهاده است؛ و بسيار رنج و زر هزينه كرد بزر جوميد، تا آن ستودان بدو پوشش برسد ان كوه تمام كرد؛ و مردي بود كه تحسين كردي، او اباطراسان گفتندي؛ آن روز كه آن ستودان تمام شد به بهانه بر آن جا شد و بانگ نماز بكرد بلند، ستودان باطل گشت، بعد از آن ستودان را «ديده سپاه سالاران» نام كردند...»
در فصلي از مجله سوم گزارشهاي باستانشناسي در مصطفي نقل شده است كه «تركيباتي از كاشيهاي معروف بسطايي، در حاشيه برج وجود داشت كه سي و چند سال پيش كنده بودند.»
