بانه

بانه نام شهری است در استان کردستان واقع در مرز غربی ایران. شهر بانه مرکز شهرستان بانه در فاصله ۲۷۰ کیلومتری شمال غربی سنندج در ابتدای راه آسفالت بانه - سردشت قرار گرفته‌است که با شهرستانهای مریوان سردشت سقز مهاباد و کردستان عراق هم مرز است.

نام بانه را از واژه کردی بان به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوه استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب گردیده‌است که مردم برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعه بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند.

[ویرایش] تاریخچه

پیش از اسلام طایفه‌ای زرتشتی به نام قه‌قو بر این منطقه حاکم بودند که در حمله اعراب و بعد از آن، اختیار دینی‌ها حکومت آن را به دست گرفتند. تا میانه‌های سده سیزدهم هجری نام اصلی شهر بانه به‌روژه (آفتابگردان) بود و قباله‌هایی نیز وجود دارد که در همه آن‌ها مرکز بانه روستای به‌روژه نامیده شده‌است. این شهر یک بار پیش از جنگ جهانی اول و بار دیگر در زمان جنگ جهانی دوم دچار آتش سوزی شدیدی شد.

اکنون گورستان شمال شرقی شهر را بانه کهنه یا کهنه بانه می‌نامند. علت تغییر نام و جابجا شدن محل شهر به واسطه شیوع بیماری‌های وبا و طاعون بود که هر چند سال یک بار شایع می‌شد و چون بازماندگان، محل اولیه را آلوده می‌پنداشتند، ازنو در جای دیگری به ایجاد شهر و ده می‌پرداختند. آتش سوزی و جنگ‌های قبیله‌ای یکی دیگر از عوامل جابجا شدن محل شهر بود. در بانه آبادی‌هایی به نام‌های نیزه دوکهنه به روژه کهنه، سیاومه کهنه، آرمرده کهنه، توده کهنه و غیره هم شنیده می‌شود. ولی آبادی‌هایی نیز با همان نام‌ها بدون واژه کهنه وجود دارد.

در حوالی دوران صفوی معمولاً پاسداری از مرز ایران، از شهر خوی گرفته تا کرمانشاه به فرمانروایان بانه واگذار گردیده بود. حکام بانه و اورامان دارای لقب «سلطان‌» بودند. برخی از نویسندگان بر این باورند که این لقب را نادرشاه افشار بدان‌ها داده بود.^[۱]

در ۱۳۲۳ خورشیدی شهر بانه به وسیله محمدرشید خان داروخانی (از کردهای روستای داروخان عراق‌) که بر ضد دولت مرکزی ایران دست به شورش زده بود، به آتش کشیده شد، ولی با حمله نیروهای دولتی و فرار او به عراق بازسازی شهر آغاز شد و طی ۱۰ سال ادامه یافت‌.^[۲]

[ویرایش] شاعران بانه

سید حسن سورینی ( سلطان العرفا ):

نمونه شعر فارسی

به بحر معرفت شرعة شرع در طریقت رو
به بال بیدق پیر طریقت بادبانی کن
به هرجا با خدا باش و مرو چون ناخدا بی ره
به پای ناقه لیلی چون مجنون ساربانی کن
آنکه راه شریعت در طریقت رود
غواصی در اقیانوس عرفان پی در حقیقت برد

نمونه شعر کردی

من که مردم جێگه قه‌برم یا نه‌بێ یا بانه بێ
کفن و دفنی من به ده‌ستی لاوه‌کانی بانه بێ
لێم مه‌ده‌ن ته‌عنه که شێعرم رێک و پێک و چا نه‌بێ
ساکنی سوورێنی بانه‌م خاکی کوردستان ئه‌بێ

حاجی ماموستا ملا شیخ عبدالله سوری (1313-1374):

نمونه شعر کردی

ئه‌ی گه‌ردوون چه‌پ گه‌رد شێتی به‌یته‌شه * ره‌نگ تاڵی بێداد ده‌م به هه‌ڕه‌شه
سه‌ر که‌ش ، بێ ئارام ، تووڕه‌ی پڕ سته‌م * بێ ئاگا له سۆز دڵی پڕ ئه‌له‌م
چه‌ن مێهر و دۆستیت دا به به‌ر بادا * گه‌ردی دلداریت دا به هه‌وادا
رۆشنی چرای ئه‌وینت کوژاند * چه‌ن دڵی دور و حه‌زینت شکاند
قه‌یست شێت نه‌کرد ؟ فه‌رهادت نه‌کوشت * خوێنی کام شه‌یدات به ناحه‌ق نه‌رشت
یوسفت نه‌کرد به زێر خه‌ریده * یه‌عقووبت نه‌کرد له نووری دیده‌
زڵێخات نه‌کرد به دیلی ئه‌وه‌ین * پڕ ئاوت نه‌کرد دوو دیده‌ی شیرین
نێزه‌ت نه‌کێشا بۆ دڵی [[سووری]] * تا دڵت سووتاند به ده‌ردی دووری
به‌سیه با به‌س بێ تاکه‌ی بێدادی * تا که‌ی شیوه‌ن بێ له جێگه‌ی شادی

[ویرایش] شخصیت های مذهبی

محمد عزیزی مشهور به ( ملا محمد به‌رده‌ڕه‌ش )
حاجی ماموستا ملا شیخ عبدالله سوری ( مه‌لا سووری )
خلیفه رضا
شیخ سيد عبدالباقي حسيني ناوه
شیخ سيد يحيي حسيني ( پیر حاضر طریقت قادریه )
خلیفه رحمه

[ویرایش] مشاهیر بانه

حاج محمد رفاعی پزشک و طبیب تجربی
بهمن قبادی فیلم ساز
فرخ نعمت پور رمان نویس و مترجم
عطا نهایی رمان نویس و مترجم
ابراهیم یونسی بانه‏ای (مترجم، نویسنده و محقّق)

[ویرایش] نویسندگان معاصر

اسماعيل سليمي (ادبيات كردي)
حاج ملا عبدالله سعیدی زرواوی ( نویسنده و مترجم کتب مذهبی )
سید ایوب حسینی
رضا یاراحمدی (نمونه: کتاب کچوله در ادبیات داستانی)
سروه خرم (مترجم کتاب کودکان)
عطا نهایی
فرخ نعمت پور
ابراهیم یونسی
آمنه عزیزی
لیلا سیمایی
رئوف توکلی
مرحوم سلیمی
صباح سلیمی
محمد عزیزی مشهور ملا محمد به رده ره ش
خالد فرجیان

[ویرایش] محله‌ها

الگو:محله‌های بانه

[ویرایش] پانویس

↑ [http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4428 دایره المعارف بزرگ اسلامی. سرواژه بانه.
↑ [http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4428 دایره المعارف بزرگ اسلامی. سرواژه بانه.

[وب‌گاه کردکلهر][۱] [مختصات و ارتفاع][۲]

[ویرایش] جستارهای وابسته

استان کردستان

[ویرایش] پیوند به بیرون

[0] [http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4428 دایره المعارف بزرگ اسلامی. سرواژه بانه.

[1] [http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4428 دایره المعارف بزرگ اسلامی. سرواژه بانه.

[۱]

[۲]

بانه

از دانشنامهٔ آزاد طبيعت ايران

فهرست مندرجات

[ویرایش] تاریخچه

[ویرایش] شاعران بانه

[ویرایش] شخصیت های مذهبی

[ویرایش] مشاهیر بانه

[ویرایش] نویسندگان معاصر

[ویرایش] محله‌ها

[ویرایش] پانویس

[ویرایش] جستارهای وابسته

[ویرایش] پیوند به بیرون

بازدیدها

ابزارهای شخصی

گشتن

جستجو

جعبه‌ابزار