تپه اهرنجان
از دانشنامهٔ آزاد طبيعت ايران
سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري آذربايجانغربي حريم سه محوطه باستاني تپه ربط2، قلايچي و اهرنجان سلمان را با هدف حفاظت از آثار باستاني آن خريداري ميكند. ساخت و سازها و پروژههاي عمراني در محوطههاي باستاني بسياري از محوطههاي اورارتويي و مانايي در اين منطقه را تهديد ميكند. "ابراهيم خرازي"، باستانشناس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان آذربايجانغربي گفت: «حفاريهاي غير مجاز، عمليات كشاورزي، كاوشهاي وزارت معادن و صنايع و صدور مجوز براي ساخت وساز از مهمترين مشكلاتي است كه محوطه باستاني استان آذربايجانغربي را تهديد ميكنند. براي جلوگيري از تخريب آثار باستاني موجود در استان اعتباري از سوي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري در اختيار استان قرار گرفته است تا حريم سه محوطه باستاني تپهربط، قلايچي و اهرنجان خريداري شود.» تپه ربط كه سطحي ترين فرهنگ آن به هزاره اول پيش از ميلاد باز مي گردد يكي از بزرگترين محوطه هاي تاريخي شناخته شده در شمال غرب كشور است. كاوش هاي باستان شناسان در شمال غرب كشور براي مطابقت اين تپه با مركز كشور آرديني(موصاصير) از شهريورماه سال 84 آغاز شده است. بر طبق مستندات موجود بزرگترين معبد خداي حالدي در دولت آرديني قرار دارد. وي گفت: «تپه اهرنجان سلمان به هزاره هفتم پيش از ميلاد تعلق دارد. بخشي از اين محوطه 9 هزار ساله به كاركنان وزارت آموزش و پرورش داده شده و ساخت وسازها در آن به تخريب بخشي از آثار آن منجر شد. با برنامهريزيهاي دراز مدت بايد تمامي محوطههايي كه ساخت وساز در آنها انجام شدهاست را خريداري كرد.» تپه قالايچي در استان آذربايجان غربي و در مجاورت روستايي به همين نام در هشت كيلومتري شمال شرق بوكان قرار دارد. در اين تپه، دورههاي باستاني عصر آهن دو ( 1200 تا 850 پيش ازميلاد) و سه (850 تا 550 پيش ازميلاد) مشاهده شده است. يك طبقه تاريخي متعلق به ماناها و سه دوره ساختماني از مهم ترين آثار اين تپه به شمار مي رود. باستان شناسان در جريان بررسي هاي خود كشف كردند كه به احتمال قوي «زيرتو» مهم ترين پايتخت مانايي ها در «قالايچي» بوده است. تاكنون اطلاعي از ويژگي هاي مردم مانايي و چگونگي زيست آنان به دست نيامده است. پيش از اين باستان شناسان آمريكايي گمان مي كردند تپه باستاني «حسنلو» مركز حكومت ماناها ، پادشاهي بسيار قدرتمند هزاره اول پيش از ميلاد بوده است.
