دریاچه ارومیه
از دانشنامهٔ آزاد طبيعت ايران
دریاچه ارومیه در شمال غربی ایران قرار دارد و در میان دو استان آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی بخش شده است. دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه درونْ سرزمینی ایران است. آب این دریاچه بسیار شور بوده و عمدتآ از رودخانههای زرینهرود، سیمینهرود، گدار، باراندوز، شهرچای، نازلو و زولا تغذیه میشود. حوضه آبریز دریاچه ارومیه ۵۰۸۹۲ کیلومتر مربع است که پیرامون ۳٪ مساحت کل کشور ایران را دربر میگیرد. ميانگين طول ان بطور تقريب 140 كيلومتر و پهناي ان بين 16 الي 63 كيلومتر متغير است . وسعت درياچه بر اساس عكس هاي ماهوارهاي در سال 1990 معادل 5263 كيلومتر مربع بر اورد شده است ، اما مساحت متوسط درياچه را در حدود 5500 كيلومتر مربع تخمين زده اند . عمق متوسط اين درياچه 4/5 متر و حداكثر عمق 13 متر در شمال درياچه و حجم تقريبي آن 31 ميليارد متر مكعب مي باشد . این حوضه با داشتن دشتهایی مانند دشت پیرانشهر سلماس، ارومیه، تبریز، آذرشهر، مراغه، میاندوآب، مهاباد، نقده و اشنویه یکی از کانونهای ارزشمند فعالیت کشاورزی و دامداری در ایران بشمار میرود. دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر دائمی آسیای غربی است که در غرب پشته (فلات) ایران قرار گرفته. پارک ملی دریاچه ارومیه پس از مرداب انزلی از جالبترین و نغزترین زیستگاههای طبیعی جانوران در ایران بشمار میرود. تا کنون بیش از ۱۸۶ گونه از پرندگان آبزی و کرانهای و دهها پرنده خشکیزی در استان آذربایجان غربی شناسایی شده اند. دریاچه ارومیه دارای ۱۰۲ جزیره است که همه آنها از سوی سازمان یونسکو به عنوان اندوخته طبیعی جهان به ثبت رسیده است. جزیره اِشک زیستگاه پرندگان زیبای کوچگر از جمله مرغ آتش و تنجه و نیز گوزن زرد ایرانی است. گِل کرانه دریاچه خاصیت درمان برای دردهای بندگاهی (مَفصلی) و بیماریهای زنان را دارد. برای گشت و گذار در دریاچه و جزیرههای آن میتوان از دو کشتی سهند و نوح یا قایقهای گوناگون در بندر گلمانخانه بهره گرفت.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] ویژگیهای زیستی دریاچه ارومیه
1- حوضه درياچه اروميه جزو تقسيم بندي هاي مركز تنوع گياهان WWF و IUCN قرار دارد . 2- در حوضه اكولوژيكي درياچه اروميه 546 گونه گياهي به ثبت رسيده است . جوامع گياهي اصلي عبارتند از : گياهان شور پسند ( Halophytic ) گياهان شن پسند ( pseammaphytic ) گياهان خشكي زي ( Xerophytic ) گياهان آب پسند ( Hydrophtic ) 3- درياچه اروميه شامل انبوه فراواني از جلبك هاي سبز – آبي مي باشد . توليد بالاي اين جلبكها اساس زنجيره غذايي را ايجاد مينمايد . 4- در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه ،27 گونه پستاندار ، 212 گونه پرنده ، 41 گونه خزنده ، 7 گونه دوزيست و 26 گونه ماهي وجود دارد . 5- درياچه اروميه زيستگاه زمستان گذراني گروههاي بزرگي از مرغان آبزي ( بويژه اردكها و مرغان دراز پا Waders ) مي باشد . علاوه بر اين بزرگترين كلنيهاي توليد مثلي فلامينگو در ايران و همچنين پليكان سفيد را پذيرا مي شود . 6- دو نوع از پستانداران در معرض نابودي به جزاير پارك ملي درياچه اروميه معرفي و در آنجا جمعيت آنها افزايش يافت . اين دو نوع پستاندار گوزن زرد ايراني Dama mesopotamica و قوچ و ميش ارمني Ovis orientalis gimelini مي باشد . 7- مهمترين بي مهره آبزي درياچه اروميه Artemia urmiana مي باشد كه يك گونه ميگوي بومي آب شور است . اين جانور از رده سخت پوستان بوده و تامين كننده غذاي بسياري از گونه هاي مهم پرندگان ( فلامينگو ) مي باشد . 8- در درياچه اروميه تعداد زيادي زيستگاه هاي آبي و خشكي وجود دارد . 17 سايت بحراني شامل خود درياچه بعضي زيستگاه هاي خشكي مهم و تالابهاي اطراف درياچه به عنوان مهمترين نواحي جهت مديريت حفاظتي و حمايتي مطرح شده اند .
گونه هاي در معرض تهديد پرندگان ثبت شده در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه(سال 1379 IUCN) با كلان كوچك - اردك بلوطي - غاز پيشاني سفيد كوچك - خروس كولي دشتي - عروس غاز - ميش مرغ - اردك مرمري - متاي پاسرخ - اردك سرسفيد - دليجه كوچك
[ویرایش] تاریخچه دریاچه ارومیه
نام کهن این دریاچه چیچَست بوده است. این واژه واژه ایست از اوستایی و پارسی باستان و تلفظ آن چَئِچَستَ بوده است. دریاچه چیچست در اسطورههای ایرانی نقشی بنیادین دارد. عرصه بسیاری از رویدادهای مهم زندگی کیخسرو، کرانه این دریاچه بوده است. دژ بهمن که کیخسرو در نبردی غول آسا و سهمگین آن را میگشاید و از چنگ دیوان بدر میآورد در نزدیکی همین دریاچه بوده و بسیاری اسطورههای دیگر. نام ارومیه نامیست که آشوریان به آن داده اند. اور در زبان آشوری به معنای شهر است (همان واژهای که در نام اورشلیم (شهر آشتی) هم وجود دارد) و میه به معنای آب است (همریشه با مآء عربی). پس اورمیه یا ارومیه بمعنی شهر آب است. در دوران پهلوی به مناسبت پادشاهی رضاشاه پهلوی، به این دریاچه نام رضائیه داده شد.
[ویرایش] فهرست جزیرههای دریاچه ارومیه
نام ۱۰۲ جزیره دریاچه ارومیه بدین شرح است: آرزو، اشک، اسپیر، کبودان، شاهی (اسلامی)، اسپیرو، اسپیرک، آذین، مهر، مهران، مهرداد، برزو، برز، سیاوش، سیاهتپه، تنجه، تنجک، بناشک، اشکسر، اشکو، چاکتپه، دی، ماغ، میدان، چشمهکنار، میانه، سامانی، آذر، سنگان، سنگو، تک، جوزار، جوین، جودره، سپید، بستور، زیرآبه، بهرام، گرز، اردشیر، ناهید، پنهان، شاهین، کنارک، زرتپه، خرسک، امید، گریوک، گرده، گیو، کَلسنگ، گلگون، آرام، پناه، کریوه، ناویان، زاغ، مشکین، سهران، پیشوا، کام، کامه، سروش، سرخ، شبدیز، ناخدا، کوچکتپه، توس، برزین، آرش، آتش، سیاه سنگ، کرکس، شورتپه، ناوی، نهفت، شوشتپه، ایراننژاد، شمشیران، مهدیس، کاکایی بالا، کاکایی میانه، کاکایی پایین، تخت، تختان، مرکید، کاوه، مهوار، نادید، کمان، زرکمان، زرکنک، نهان، برد، بردین، بردک، تیر، تشبال، سریجه، بن، کفچهنوک.
[ویرایش] مشخصات حوزه آبریز دریاچه ارومیه
وسعت حوزه : 51876 كيلومتر مربع عمده ترين اجزاي تشكيل دهنده تپه ها.......................21 0/0 نواحي كوهستاني...............38 0/0 فلاتها و تراسهاي فوقاني.......2/11 0/0 منابع آب دریاچه ارومیه 21 رودخانه دائمي و 7 رود خانه فصلي و 39 مسيل چشمه هاي داخل درياچه بارشهاي مستقيم باران و برف
