قلعه شواز
از دانشنامهٔ آزاد طبيعت ايران
قلعهها از جمله آثار تاريخي استان يزد است كه در قديم، علاوه بر استفاده مسكوني، از آنها به عنوان دژي مستحكم در برابر مهاجمان، استفاده ميشد. اين بناهاكه از شمار دقيق آن در استان يزد،آماري دردست نيست با استفاده از خشت، گل و سنگ، ساخته شده و برجهاي ديدهباني، بارزترين نمود ظاهري آن است. اين بناي تاريخي در دل روستاي شواز در ۹۵كيلومتري جنوب شرقي شهر يزد بر فراز صخرهاي به ارتفاع يكصد متر بنا شده است.
كهنترين قلعه تاريخياستان يزدكه متعلق به دوره پيش از اسلام،يعني اواخر دوره اشكانيان و اوايل دوره ساساني است در روستاي "شواز"شهرستان تفت واقع شده است.اين قلعه كه به نام همان روستا شهرت دارد از بناهاي باستاني و ارزشمند ايران و نمونهاي از معماري مردمان سختكوش اين خطه است. قرار گرفتن برروي تپهمرتفع، وجود خشتهاي قطور،سفالهاي خاكستري مكشوفه، نماسازي سنگي برجها، قوس اتاقها و راهروها از ويژگيهاي اين قلعه است. ديوارهاي اصلي اين بنا از بيرون، سنگي و از درون، خشتي است و مصالح به كار رفته در آن خشت، گل، آجر و سنگ است. در اين قلعه سنگي از نوع سنگهاي رسوبي به ابعاد يك متر در ۱/۷سانتيمتر ميباشد كه قسمتي از آن در خاك فرو رفته است.
اتاق مسقف از ديگر بخشهاي بناست كه چوبهاي بكار رفته در آن از جنس سنجد است. سنگ نبشتهاي متعلق به قرن ششم هجري قمري وجود دارد كه نوشته آن خوانا نيست. احتمالا اين سنگ نبشته، قرنها پس از ساخت بنا توسط يكي از ساكنان محل براي تفنن و يادبود، پديده آمده است. در گذشته، قلعه را با هدف حفاظت و سكونت بر فراز تپههاي طبيعي ميساختندوساخت ديوارهاي مرتفع و ضخيم، نصب درهاي سنگي و استقرار نگهبانان و سربازان بر بالاي ديوارها و برجها توان دفاعي قلعه را دو چندان ميساخت.
