مسجد جامع ميلان اسکو
از دانشنامهٔ آزاد طبيعت ايران
شهر اسكو به دليل موقعيت مساعد كشاورزي منطقه اي كه در آن قرار دارد همواره از شهرهاي آباد ايران بوده است. نام اسكو در كتيبه هاي سارگن دوم پادشاه آشوري در سده هاي اول هزاره اول قبل از ميلاد آمده است. تپه ها، آثار معماري و قبرستانهاي تاريخي نشان از قدمت اين منطقه كهنسال دارد. همچنين ميلان بعنوان بخشي از اسكو داراي سيستم تقسيم آب و آبياري بسيار قديمي مي باشد.
مسجد ميلان از همان زماني كه بنيان آن گذاشته شده است يعني در سالهاي نخست هزاره دوم هجري ( كتيبه مسجد سال ۱۰۳۴ را نشان مي دهد ) بصورت مجموعه طراحي و اجرا شده است. مسجد، حمام، قنات، آب نما و … از عناصر اصلي مجموعه ميلان هستند. مسجد اصلي بصورت پلاني منسجم به ابعاد ۱۶× ۱۶ متر در يك مربع كامل گنجانده شده است كه شامل ۹ گنبد عرقچين مي باشد.
عمق ايوانهاي سه طرف مسجد ( شمال و شرق و غرب ) بطور دقيق محاسبه شده است. بطوريكه در مدت نزديك به ۴ قرن در طاقها و گنبدها هيچ رانش و خللي مشاهده نشده است. ايوان ضلع غربي مشرف به ميدان و آب نما به طول ۱۶ متر و عرض ۳ متر علاوه بر زيبایي در تابستان و زمستان به اعتدال هواي داخلي مسجد مي افزايد.
ايوان در حال تخريب بوده و در سالهاي ۱۳۷۶ و ۱۳۷۷ براي پيشگيري از ريزش و احتمال خطرات جاني جمع آوري و دوباره سازي شده است. كف ايوان همتراز كف مسجد و درحدود ۱۲۰ سانتيمتر از ميدان بالاتر است. از فضاي زير ايوان به عنوان وضوخانه و موتورخانه استفاده مي شود. در اوائل قرن جاري در شرق مسجد فضايي به ابعاد ۷× ۱۶ متر با ديوارهاي خشتي و روكش آجري و سقف چوبي به عنوان انباري ـ كفشكن به مسجد دوره صفويه اضافه شده است كه هماهنگ با معماري مسجد نبوده و جمع آوري گرديد همان فضا با معماري سنتي و هماهنگ با مسجد در دو طبقه كه طبقه همكف براي كفشكن ـ آبدارخانه ـ هشتي و طبقه فوقاني براي استفاده بانوان طراحي شده است.
بطور كلي سطوح بخشهاي مختلف عبارتند از : سطح مسجد ۲۵۶ متر مربع، ايوان غربي دو طبقه ۹۶ متر مربع، بخش شرقي در دو طبقه ۲۲۴ مترمربع، جمعاً ۵۷۶ مترمربع كه ۲۵۶ مترمربع آن مرمت و ۳۳۰مترمربع آن بازسازي شده است. مناره مسجد بعلت عدم ايستايي و تعميرات نامناسب گذشته مجدداً طراحي و اجرا شده است.
