مشهد
از دانشنامهٔ آزاد طبيعت ايران
در سال 202 هـ .ق پس از شهادت و دفن حضرت رضا (ع) , در محلي از توابع توس به نام سناباد كه به همين مناسبت نيز آنجا را مشهد رضا ( محل شهادت) ناميدند هسته اصلي شهر مشهد كنوني پديد آمد .
سلطان محمود غزنوي بقعه اي بر روي مرقد بنا كرد . در قرن هفتم هجري كه شهر توس به دست مغولان ويران شد , جمعيت آن سامان رو به سوي مشهد آوردند و به تدريج بر وسعت و آباداني اين شهر افزودند . شهر مشهد كه در آغاز بقعه اي در آبادي سناباد نوقان بود , به تدريج توسعه يافت . ناحيه توس ابتدا مسكن اقوام غير آريايي بود . در داستان هاي ملي ايران , بناي اصلي شهر توس را به جمشيد و تجديد بناي آن را به توس , پهلوان و سپهسالار ايران , نسبت مي دهند .قسمتي از شهر توس در زمان خلافت عثمان توسط اعراب فتح شد و ضميمه سرزمين هاي قلمرو اسلام در دوره عمر گرديد. به هر حال تاريخ مشهد كنوني با تاريخ شهر توس قديمي پيوند ناگسستني دارد و تحولات قرون متاْخر آن در پرتو بارگاه مشهدالرضا بار تاريخي و ديني دو چندان يافته , و اينك اين شهر را به يكي از قطب هاي زيارتگاهي شيعيان جهان بدل ساخته است .
فهرست مندرجات |
[ویرایش] بناهاي تاريخي شهر مشهد
[ویرایش] كاخ خورشيد
اين كاخ در وسط باغ بزرگي قرار دارد و از آثار دوره نادرشاه افشار است و احتمالاٌ براي سكونت خانواده سلطنتي احداث شده است . نماي اين كاخ كه به شيوه معماري هندي ساخته شده است , به شكل استوانه اي مي باشد و با سنگ هاي مرمر سياه تزئين شده است . اين كاخ مجموعاُ داراي 12 اتاق است كه در داخل اتاق ها نيز تزئيناتي از نقاشي و گچ بري ديده مي شود . شيوه تزئين و آرايشي كه در اين بنا به كار رفته , مشتمل بر ريزه كاري هاي دقيق و متنوع و قابل ملاحظه است . تصاويري از شاه زادگان نادري بر روي ديوارها نقش شده است كه در ميان آن ها , نقوش زرين نيز ديده مي شود . اين قصر در نيمه دوم قرن دوازدهم هجري ساخته شده است .
[ویرایش] آرامگاه فردوسي
آرامگاه حكيم ابوالقاسم فردوسي زيارتگاه مشتاقان ادب پارسي است و توس , شهرت و معروفيت خود را مديون آثار و شخصيت شامخ اوست . ساختمان بناي فعلي آرامگاه به دوران جديد تعلق دارد, از سال 1307 , كار احداث ساختمان آرامگاه آغاز شد و در مهرماه 1313 كه مصادف با ايام برگزاري جشن هزاره فردوسي بود , پايان يافت . طراحي آرامگاه فردوسي مانند بسياري از بناهاي اوايل عصر پهلوي , بيش تر از عناصر معماري دوره هخامنش سود جسته و سازندگان آرامگاه , به نوعي , آن عناصر را با اجزاء معماري معاصر تلفيق كرده اند .
[ویرایش] آرامگاه شيخ طبرسي
در ابتداي خيابان طبرسي مشهد مقبره شيخ امين الدين ابوعلي فضل بن حسن قرارگرفته است كه در فقه و تفسير قرآن از اساتيد نامور شيعه محسوب مي شود . وي در سال 523 هجري قمري به سبزوار عزيمت كرده و در 548 هجري قمري در اين شهر وفات يافته است .
[ویرایش] آرامگاه خواجه اباصلت
اين آرامگاه در 12 كيلومتري جنوب شرقي مشهد واقع است . خواجه اباصلت , فرزند صالح (سليمان) هروي است . برخي از متون , اورا از ثروتمنداني كه علما را مورد ملاطفت قرار مي داده است , معرفي كرده اند .ولي مردم او را خادم و محرم امام رضا (ع) مي دانند كه دردم مرگ آن حضرت , حاضر بوده است .
[ویرایش] آرامگاه نادر
نادر شاه در زمان خود فتوحات بسياري انجام داد. وي در نظرداشت برسرگور خود بنايي همانند تاج محل در هند بسازد و دستور داد كه از مراغه سنگ هاي آن را حمل كردند, ولي در زمان حياتش كاربناي آرامگاه پايان نيافت. در زمان حكومت قوام السلطنه, بناي ديگري بر آرامگاه نادرشاه ساخته شدكه آن هم مدتي بعد در معرض آسيب و خرابي قرار گرفت. بناي جديد در سال 1336 آغاز شد و در سال 1340 هـ .ش خاتمه يافت كه مشتمل بر اتاق آرامگاه و دو تالار, موزه, ايوان ها, راهروها, پايه مجسمه و دفتر امضاي بازديدكنندگان است. آرامگاه سرهنگ محمد تقي خان پسيان هم در محل مناسبي در باغچه شمالي باغ آرامگاه نادر قرار دارد و لوحي سنگي بر آن نصب شده است .
[ویرایش] آرامگاه امام محمد غزالي
اين بنا به مقبره هارون الرشيد, نقاره خانه زندان هارون و مسجد نيز معروف است. در كنار جاده مشهد به توس و در نزديكي آرامگاه فردوسي بنا گرديده است. بناي مزبور شباهت زيادي به آرامگاه سنجر در مرو دارد, از آجر ساخته شده و گنبد دو پوشه داشته, اما پوشش خارجي آن ويران گشته و در سال هاي اخير بازسازي شده است. به نظر مي رسد كه اين بنا در سال 720 هـ .ق به ياد بود امام محمد غزالي ـ دانشمند نامي ايران ـ ساخته شده است .
[ویرایش] آرامگاه خواجه مراد راوي
اين آرامگاه در 12 كيلومتري جنوب شرقي مشهد , در دامنه كوه و در كنار يك چشمه قرار گرفته است . گنبد بقعه , هرمي پنج ضلعي است كه از شيروانيي به رنگ سبز برپا شده است . پوشش داخلي حرم به صورت عرقچين ساخته شده است .
[ویرایش] مدرسه نواب
اين مدرسه در خيابان علياي مشهد واقع شده است و به دوره شاه سليمان صفوي مربوط مي شود . ساختمان اين مدرسه دو طبقه است و از آجر ساخته شده وبا كاشي كاري تزئين شده است .
[ویرایش] جاذبه هاي طبيعي
[ویرایش] چشمه گراب
به فاصله يك كيلومتري جنوب جاده مشهد به نيشابور در 49 كيلومتري مشهد واقع شده است. آب اين چشمه از دسته آبهاي كلروره سديك آهن دار و هيپوترمال با باقي مانده خشك زياد و اسيديته زياد مي باشد .ازدياد ترشحات بزاق , معده , صفرا و لوزالمعده از خواص درماني اين آب است . همچنين اين آب در درمان بيماريهاي مفصلي سودمند است .
[ویرایش] تفرجگاه اخلومد
اين تفرجگاه در 84 كيلومتري جنوب غربي شهرمشهد قرار گرفته است .در فاصله 3 كيلومتري جنوب روستاي اخلومه آبشاري به ارتفاع 23 متر جريان دارد كه از مناظر بسيار ديدني اين تفرجگاه محسوب مي شود . تفرجگاه اخلومه مجموعه اي زيبا و دلفريب براي دوستداران طبيعت است كه مي خواهند به دور از هياهوي شهر , تن به آرامش و زيبايي هاي طبيعي بسپارند .
[ویرایش] تـفرجگاه طرقبه
تفرجگاه طرقبه از غرب به كوه هاي بينالود , و از شمال به كوه تخت رستم محدود مي شود و دردامنه كوه هاي بينالود واقع شده است . اين منطقه به علت وجود چشمه سارها و درختان فراوان از مناطق خوش آب و هواي مشهد محسوب مي شود.
[ویرایش] اماکن زيارتي و مذهبي
[ویرایش] مصلاي مشهد
اين بنا در قسمت شرقي مشهد واقع شده و تاريخ ساخت آن سال 1087 هـ .ق است . اين بنا از يك ايوان بلند , دو رواق در طرفين آن , يك گنبد آجري و تزئينات كاشي كاري , معرق و مقرنس كاري هاي گچي تشكيل يافته است .
[ویرایش] مسجد گوهرشاد
اين مسجد در جنوب حرم مطهر قرار گرفته است و درسال 821 هـ .ق توسط گوهرشاد زوجه شاهرخ تيموري و به استادي قوام الدين شيرازي ساخته شده است . اين مسجد به سبب دارا بودن تزئينات غني كاشي و كتيبه اي , از موقعيت ممتازي در مجموعه برخوردار است . اين مسجد يكبار در دوره صفوي سال 1052 هـ .ق, و بار ديگر در دوره قاجاريه , سال 1276 هـ . ق تعمير و تزئين شده است .
